Geografske karakteristike Azije

Azija je najveći i najnaseljeniji kontinent. Zauzima 30% Zemljine površine. Sastoji se od 49 država i 3 nezavisne teritorije. Izlazi na sve okeane.
Površine je 44.413.000 km² i ima oko 4,2 milijarde stnovnika. Prosečna gustina naseljenosti je 96 st/km².
                                                                             Politička karta Azije

Ime Azija potiče od asirske reči Asu, što znači izlazak Sunca. Azija je kontinent prepun suprotnosti. U Aziji se nalaze najviše planine na svetu, a duž njenih obala se prostiru najdublje morske potoline. U Aziji se nalaze oblasti sa jakom vulkanskom aktivnošću, ali i veoma mirna područja, najveće visoravni, velike nizije i čitava područja bez odvodnjavanja ka moru. I klima Azije je veoma raznovrsna. Najveći deo svetskog stanovništva živi u Aziji, a nacionalni i jezički sastav je raznovrsniji nego na bilo kom drugom kontinentu. Aziju odlikuje bogatstvo starih kultura, ali i velike verske, ekonomske i socijalne suprotnosti.

Severni deo Azije u potpunosti zauzima Rusija i tamo preovlađuju ledena tundra i četinarske šume. Dalje na jugu nalaze se neplodni pašnjaci ili stepe srednje Azije.

Azija je najrazuđeniji kontinent. Veća poluostrva su : Arabijsko (najveće na svetu), Indokina, Malajsko, Kamčatka...

Veća ostrva su : Kalimantan (Borneo), Java, Sumatra, Honšu. Veliki je broj arhipelaga, neki od njih su Rjukju, Malajski, Indonežanski, Aleutska ostrva, Filipinski...

Velikim delom jugozapadne Azije, koji se naziva Bliski istok, takođe preovladava pustinja koja je često peskovita i čija je klima žarka i sušna. Južno od najvišeg planinskog venca na svetu Himalaja u zemljama južne Azije vlada monsunska klima. Duga razdoblja žarkog, suvog vremena smenjuju obilne kiše. Idući ka jugoistoku, Malajsko poluostrvo priža se prema brojnim ostrvima Indonezije gde se nalaze velike oblasti gustih, tropskih prašuma.

Najkišovitije mesto sveta nalazi se u pokrajini Asam u Indiji, to je Čerapundži u kom godišnje u proseku padne 11872 mm padavina.

Ogromna prostranstva Azije gotovo da su nenaseljena, ali Azija je ipak kontinent sa najvećim brojem stanovnika. Na jugu i istoku nekoliko zemalja obogatilo se zahvaljujući svojim velikim rezervama nafte ili uspešnoj modernoj industriji. Međutim, u mnogim drugim zemljama vlada siromaštvo. Većina ljudi bavi se obradom zemlje i zavisi od poplava ili suša. Gradovi u Aziji postaju sve veći jer se u njih doseljava sve više ljudi iz unutrašnjosti u potrazi za poslom.

Za Azijski reljef je karakteristično veliko prostranstvo pojedinih reljefnih celina. Za razliku od evropskog reljefa, gde se na relativno malim rastojanjima reljef brzo menja, u Aziji preovlađuju znatno veća područja sličnog reljefa. Nizijski predeli su uglavnom u zapadnom Sibiru, i istočnoj i južnoj Aziji, i obuhvataju jednu četvrtinu površine kontinenta. Šestina površine Azije je na nadmorskoj visini od preko 2000 metara. Ovo su uglavnom mlade venačne planine, koje su se izdigle iznad stare mase Sibira na severu i Dekana i Arabijskog poluostrva na jugu. Ove planine se nastavljaju na one evropske; u Maloj Aziji se dele na: „Severni luk“ (Pontijske planine, Ararat, Kavkaz, Hindukuš, Karakorum...) koji se pruža pored Crnog mora, preko Kavkaza i Elbrusa prema Pamiru, i „Južni luk“ ( Tavor, Antitavor, Zagros, Himalaji, Kuenlun...) – duž južnog oboda Male Azije i Irana, skrećući u pakistanskom Beludžistanu prema severoistoku, ka Pamiru. Na istočnom obodu Himalaja, najvišeg venca na svetu, venačne planine skreću ka jugu i polako se snižavaju i račvaju u indonežanskom prostoru. Uz istočnu obalu Azije od istočnog Sibira, preko Sahalina i Japana, ide drugi luk venačnih planina koji se na Timoru dodiruje sa evro-azijskim sistemom. Severni rub Tibeta, najveće visoravni na svetu, je oivičen starijim uveliko zaravnjenim planinama. Područje mladih venačnih planina je bogato dubokim dolinama, živim i mrtvim vulkanima, a česti su i jaki zemljotresi.
Najviša tačka Azije je vrh Mont Everest (Čomonlungma) visok 8848 m.n.v. dok je najniža tačka depresija Mrtvo more (-418 m.n.v.)
         "Krov sveta" Mont Everest
                                                                                     Mrtvo more, jezero sa veoma visokim salinitetom
Zbog velike količine soli u vodi ne može se potonuti u Mrtvom moru

Najveće razlike između raznih delova Azije ogledaju se u klimi. Cela severna i srednja Azija je visokim planinama zaklonjena od uticaja toplog Indijskog okeana. Zato u ovom području vlada izrazita kontinentalna klima. U predelima koji su otvoreni prema Indijskom i Tihom okeanu vlada monsunska klima što znači da su leta vrlo vlažna, a zime suve. Klima u Jugozapadnoj Aziji je suva, suptropska. Krajnji jug Azije, a naročito ostrva spadaju u pravi tropski pojas. S obzirom da ljudi već jako dugo naseljavaju ova područja, prvobitna vegetacije, koja je posledica prirodnih uslova je znatno izmenjena.

Od Indonezije do Šri Lanke se prostire uvek zeleni, vlažni tropski pojas. U krajevima gde zbog monsunske klime vladaju duže suše, rastu listopadne „monsunske šume“. Još suvlja područja, zaklonjena od monsunskih vetrova, nalaze se pod savanama i stepama. U jugozapadnoj Aziji, zbog suše, preovlađuju suve stepe, polupustinje i pustinje. Jedino je duž sredozemnih obala i u oazama vegetacija bujnija.

Azija je bogata velikim rečnim tokovima. najduža reka je Jangcekjang (Yangtze), još neke velike su : Hoangho, Amur, Gang, Ind, Bramaputra, Ob...

Gang i Bramaputra grade zajedničko ušće koje se zove Sanderbens.

                                                                            Reka Jangcekjang
                         Brana "Tri klisure" (Three Gorges Dam) na reci Jangcekjang, najveća na svetu
Prirodni uslovi, koji su raznovrsni omogućavaju gajenje brojnih useva. Azija je domovina većine žita. Monsunske zemlje danas učestvuju sa oko 90 procenata u svetskoj proizvodnji pirinča. Vrlo je značajna i proizvodnja ječma u severnoj Kini, i severnoj Indiji, kukuruza u južnoj Kini, i maloj Aziji. Za domaću ishranu veliki značaj ima proizvodnja krompira, i soje. U tropskim predelima se proizvode šećerna trska, začini i kokosova palma. Azija u proizvodnji čaja učestvuje sa 90 posto. Veliki značaj, takođe, ima i gajenje kaučuka, jer Azija daje oko 90 procenata svetske proizvodnje.
U okviru stočarstva najviše se uzgajaju koze, ovce i goveda.
Među svim kontinentima, Azija ima najviše prirodnih bogatstava, iako su mnoge oblasti još nedovoljno istražene. Najveća prirodna bogatstva se nalaze u Sibiru i Kini (ugalj, gvozdena ruda ...), mada je u zadnje vreme Kina usled eksplozivnog privrednog razvoja postala veliki uvoznik raznih sirovina, utičući time na rast cena na svetskom tržištu. Jugozapadna Azija je vrlo značajan proizvođač nafte i obojenih metala.

Stanovništvo
U Aziji živi oko 4.2 milijarde stanovnika što je blizu 60% ukupnog svetskog stanovništva.

Gustina naseljenosti iznosi oko 96 stanovnika po kvadratnom kilometru, međutim ona varira od skoro nenaseljenih predela na severu Sibira i pustinja na jugozapadu kontinenta do prenaseljenih subtropskih i tropskih krajeva u kojima živi i do 500 stanovnika po km². Najnaseljeniji su delovi istočne Kine, poluostrvo Koreja, centralni i južni deo japanskog ostrva Honšu, Tajvan, indonezijsko ostrvo Java, Bangladeš i nizije Hindustana u severnoj Indiji. U ruskom delu Azije - Sibiru živi samo oko 30 miliona stanovnika, a slična situacija je i u stepskim delovima srednje Azije kao i u pustinjskim delovima jugozapadne Azije.

Oko dve trećine stanovništva Azije pripada mongoloidnoj rasi koja živi na prostoru od Japana do Kaspijskog jezera i od Sibira do Indokine. Ostali delovi Azije su nastanjeni pretežno indoevropskim narodima tamnije boje kože. Na Malajskom arhipelagu živi tamnoputa australijsko-meležanska rasa.

Glavne religije u Aziji su hinduizam, islam, hrišćanstvo, budizam, konfučijanizam, taoizam i šintoizam. Hinduizam je rasprostranjen u Indiji, u jugoistočnoj i istočnoj Aziji su zastupljeni budizam, konfučijanizam, taoizam i šintoizam, islam u jugozapadnoj Aziji, Pakistanu, Bangladešu i Indoneziji, dok najviše rimokatolika ima na Filipinima, a pravoslavaca u Rusiji i mediteranskom delu jugozapadne Azije.